Языки России в порядке численности владеющих
Язы́ки Росси́и — языки народов, исторически населяющих Россию. По данным Всероссийской переписи населения 2020 года, жители России владеют 371 языком[1]. По классификации Института языкознания РАН, в России насчитывается 155 живых языков; помимо них, 6 являются вымершими или «уснувшими» (алеутский, айнский, керекский, югский, сиреникский — вымершие; орочский — уснувший)[2].
По данным ВПН-2020, большинством из зафиксированных языков (199 из 281) владеют менее 10 тысяч человек[1]; многие языки находятся на грани исчезновения[3].
Список языков (2002—2010—2020)
Полный сортируемый список составлен по материалам Всероссийских переписей населения 2002, 2010 и 2020 годов. Таблица содержит 281 язык из 371, зафиксированного ВПН-2020: остальные 90 языков имеют менее нескольких сотен владеющих и в итогах предыдущих переписей отдельно не выделялись. Для каждого языка приведено число людей, указавших при переписи, что они владеют данным языком, а также абсолютный и процентный прирост (убыль) числа владеющих за межпереписные периоды.
| № | Наименование | Численность лиц, владеющих данным языком 2002, чел.[4] |
Доля от всего, % |
Численность лиц, владеющих данным языком 2010, чел.[5] |
Доля от всего, % |
Численность лиц, владеющих данным языком 2020, чел.[1] |
Доля от всего, % |
Прирост с 2002 по 2010, % |
Прирост с 2002 по 2010, чел. |
Прирост с 2010 по 2020, % |
Прирост с 2010 по 2020, чел. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| всего | 145 166 731 | 100,00 | 142 856 536 | 100,00 | 147 182 123 | 100,00 | −1,59 | −2 310 195 | +3,03 | +4 325 587 | |
| указавшие владение языками | 143 746 187 | 99,02 | 138 312 535 | 96,82 | 135 125 671 | 91,81 | −3,78 | −5 433 652 | −2,30 | −3 186 864 | |
| 1 | русским | 142 573 285 | 98,21 | 137 494 893 | 96,25 | 134 319 233 | 91,26 | −3,56 | −5 078 392 | −2,31 | −3 175 660 |
| 2 | английским | 6 955 315 | 4,79 | 7 574 303 | 5,30 | 5 066 515 | 3,44 | 8,90 | 618 988 | −33,11 | −2 507 788 |
| 3 | татарским | 5 347 706 | 3,68 | 4 280 718 | 3,00 | 3 261 155 | 2,22 | −19,95 | −1 066 988 | −23,82 | −1 019 563 |
| 4 | чеченским | 1 331 844 | 0,92 | 1 354 705 | 0,95 | 1 493 748 | 1,01 | 1,72 | 22 861 | +10,26 | +139 043 |
| 5 | башкирским | 1 379 727 | 0,95 | 1 152 404 | 0,81 | 1 086 423 | 0,74 | −16,48 | −227 323 | −5,73 | −65 981 |
| 6 | немецким | 2 895 147 | 1,99 | 2 069 949 | 1,45 | 1 063 037 | 0,72 | −28,50 | −825 198 | −48,65 | −1 006 912 |
| 7 | чувашским | 1 325 382 | 0,91 | 1 042 989 | 0,73 | 700 222 | 0,48 | −21,31 | −282 393 | −32,86 | −342 767 |
| 8 | аварским | 784 840 | 0,54 | 715 297 | 0,50 | 654 363 | 0,44 | −8,86 | −69 543 | −8,52 | −60 934 |
| 9 | украинским[6] | 1 815 210 | 1,25 | 1 129 838 | 0,79 | 627 106 | 0,43 | −37,76 | −685 372 | −44,49 | −502 732 |
| 10 | армянским | 904 892 | 0,62 | 660 935 | 0,46 | 508 127 | 0,35 | −26,96 | −243 957 | −23,12 | −152 808 |
| 11 | кабардино-черкесским | 587 547 | 0,41 | 515 672 | 0,36 | 450 276 | 0,31 | −12,23 | −71 875 | −12,68 | −65 396 |
| 12 | кумыкским | 458 121 | 0,32 | 426 212 | 0,30 | 400 746 | 0,27 | −6,97 | −31 909 | −5,98 | −25 466 |
| 13 | якутским | 456 288 | 0,31 | 450 140 | 0,32 | 377 722 | 0,26 | −1,35 | −6148 | −16,09 | −72 418 |
| 14 | даргинским | 503 523 | 0,35 | 485 705 | 0,34 | 362 156 | 0,25 | −3,54 | −17 818 | −25,44 | −123 549 |
| 15 | осетинским | 493 610 | 0,34 | 451 431 | 0,32 | 344 907 | 0,23 | −8,55 | −42 179 | −23,60 | −106 524 |
| 16 | ингушским | 405 343 | 0,28 | 305 868 | 0,21 | 333 151 | 0,23 | −24,54 | −99 475 | +8,92 | +27 283 |
| 17 | бурятским | 368 807 | 0,25 | 218 557 | 0,15 | 306 857 | 0,21 | −40,74 | −150 250 | +40,40 | +88 300 |
| 18 | азербайджанским | 669 757 | 0,46 | 473 044 | 0,33 | 291 484 | 0,20 | −29,37 | −196 713 | −38,38 | −181 560 |
| 19 | лезгинским | 397 310 | 0,27 | 402 173 | 0,28 | 287 878 | 0,20 | 1,22 | 4863 | −28,41 | −114 295 |
| 20 | карачаево-балкарским | 302 748 | 0,21 | 305 364 | 0,21 | 274 038 | 0,19 | 0,86 | 2616 | −10,26 | −31 326 |
| 21 | казахским | 563 749 | 0,39 | 401 455 | 0,28 | 265 703 | 0,18 | −28,79 | −162 294 | −33,82 | −135 752 |
| 22 | марийским[~ 1] | 451 033 | 0,31 | 365 127 | 0,26 | 258 722 | 0,18 | −19,05 | −85 906 | −29,14 | −106 405 |
| 23 | удмуртским | 463 837 | 0,32 | 324 338 | 0,23 | 255 877 | 0,17 | −30,08 | −139 499 | −21,11 | −68 461 |
| 24 | тувинским | 242 754 | 0,17 | 253 673 | 0,18 | 252 953 | 0,17 | 4,50 | 10 919 | −0,28 | −720 |
| 25 | русским жестовым языком | — | 0,00 | 120 528 | 0,08 | 239 930 | 0,16 | — | 120 528 | +99,07 | +119 402 |
| 26 | французским | 705 217 | 0,49 | 616 394 | 0,43 | 235 199 | 0,16 | −12,60 | −88 823 | −61,84 | −381 195 |
| 27 | узбекским | 238 831 | 0,17 | 273 451 | 0,19 | 228 962 | 0,16 | 14,50 | 34 620 | −16,27 | −44 489 |
| 28 | мордовским[~ 2] | 614 260 | 0,42 | 392 941 | 0,28 | 220 090 | 0,15 | −36,03 | −221 319 | −43,99 | −172 851 |
| 29 | таджикским | 131 530 | 0,09 | 141 938 | 0,10 | 216 450 | 0,15 | 7,91 | 10 408 | +52,49 | +74 512 |
| 30 | крымскотатарским | 1069 | 0,00 | 308 | 0,00 | 149 827 | 0,10 | −71,19 | −761 | +48 545,13 | +149 519 |
| 31 | турецким | 161 319 | 0,11 | 146 363 | 0,10 | 132 147 | 0,09 | −9,27 | −14 956 | −9,71 | −14 216 |
| 32 | коми | 217 316 | 0,15 | 156 099 | 0,11 | 108 958 | 0,07 | −28,17 | −61 217 | −30,20 | −47 141 |
| 33 | цыганским | 166 514 | 0,12 | 128 197 | 0,09 | 108 425 | 0,07 | −23,01 | −38 317 | −15,42 | −19 772 |
| 34 | калмыцким | 153 602 | 0,11 | 80 546 | 0,06 | 107 742 | 0,07 | −47,56 | −73 056 | +33,76 | +27 196 |
| 35 | лакским | 153 373 | 0,11 | 145 895 | 0,10 | 87 957 | 0,06 | −4,88 | −7478 | −39,71 | −57 938 |
| 36 | табасаранским | 128 391 | 0,09 | 126 136 | 0,09 | 87 214 | 0,06 | −1,76 | −2255 | −30,86 | −38 922 |
| 37 | киргизским | 46 319 | 0,03 | 80 306 | 0,06 | 85 655 | 0,06 | 73,38 | 33 987 | +6,66 | +5349 |
| 38 | ногайским | 90 020 | 0,06 | 87 119 | 0,06 | 85 640 | 0,06 | −3,22 | −2901 | −1,70 | −1479 |
| 39 | адыгейским | 129 419 | 0,09 | 117 489 | 0,08 | 81 294 | 0,06 | −9,22 | −11 930 | −30,81 | −36 195 |
| 40 | грузинским | 286 285 | 0,20 | 170 659 | 0,12 | 81 009 | 0,06 | −40,39 | −115 626 | −52,53 | −89 650 |
| 41 | испанским | 111 900 | 0,08 | 152 147 | 0,11 | 76 010 | 0,05 | 35,97 | 40 247 | −50,04 | −76 137 |
| 42 | алтайским | 65 534 | 0,05 | 55 720 | 0,04 | 62 572 | 0,04 | −14,98 | −9814 | +12,30 | +6852 |
| 43 | белорусским | 316 890 | 0,22 | 173 980 | 0,12 | 60 824 | 0,04 | −45,10 | −142 910 | −65,03 | −113 156 |
| 44 | китайским | 59 235 | 0,04 | 70 722 | 0,05 | 59 249 | 0,04 | 19,39 | 11 487 | −16,22 | −11 473 |
| 45 | молдавским | 147 035 | 0,10 | 96 061 | 0,07 | 46 500 | 0,03 | −34,67 | −50 974 | −51,60 | −49 561 |
| 46 | арабским | 50 140 | 0,04 | 46 750 | 0,03 | 46 028 | 0,03 | −6,76 | −3390 | −1,54 | −722 |
| 47 | коми-пермяцким | 94 328 | 0,07 | 63 106 | 0,04 | 41 447 | 0,03 | −33,10 | −31 222 | −34,32 | −21 659 |
| 48 | итальянским | 54 172 | 0,04 | 83 202 | 0,06 | 37 135 | 0,03 | 53,59 | 29 030 | −55,36 | −46 067 |
| 49 | курдским | 36 609 | 0,03 | 34 699 | 0,02 | 31 703 | 0,02 | −5,22 | −1910 | −8,63 | −2996 |
| 50 | абазинским | 38 247 | 0,03 | 37 831 | 0,03 | 30 194 | 0,02 | −1,09 | −416 | −20,19 | −7637 |
| 51 | хакасским | 52 217 | 0,04 | 42 604 | 0,03 | 29 010 | 0,02 | −18,41 | −9613 | −31,91 | −13 594 |
| 52 | туркменским | 38 533 | 0,03 | 30 767 | 0,02 | 27 037 | 0,02 | −20,15 | −7766 | −12,12 | −3730 |
| 53 | корейским | 60 088 | 0,04 | 42 384 | 0,03 | 26 662 | 0,02 | −29,46 | −17 704 | −37,09 | −15 722 |
| 54 | ненецким | 31 311 | 0,02 | 21 926 | 0,02 | 24 487 | 0,02 | −29,97 | −9385 | +11,68 | +2561 |
| 55 | польским | 94 038 | 0,07 | 67 446 | 0,05 | 22 557 | 0,02 | −28,28 | −26 592 | −66,56 | −44 889 |
| 56 | агульским | 29 399 | 0,02 | 29 287 | 0,02 | 20 563 | 0,01 | −0,38 | −112 | −29,79 | −8724 |
| 57 | андийским | 23 729 | 0,02 | 5800 | 0,00 | 18 133 | 0,01 | −75,56 | −17 929 | +212,64 | +12 333 |
| 58 | латинским | — | 0,00 | 40 200 | 0,03 | 17 888 | 0,01 | — | 40 200 | −55,50 | −22 312 |
| 59 | греческим | 56 473 | 0,04 | 42 518 | 0,03 | 17 655 | 0,01 | −24,71 | −13 955 | −58,48 | −24 863 |
| 60 | японским | 24 787 | 0,02 | 33 855 | 0,02 | 16 543 | 0,01 | 36,58 | 9068 | −51,14 | −17 312 |
| 61 | горномарийским[~ 1] | 36 822 | 0,03 | 23 062 | 0,02 | 15 352 | 0,01 | −37,37 | −13 760 | −33,43 | −7710 |
| 62 | цезским | 15 356 | 0,01 | 12 467 | 0,01 | 14 249 | 0,01 | −18,81 | −2889 | +14,29 | +1782 |
| 63 | финским | 51 891 | 0,04 | 38 873 | 0,03 | 14 075 | 0,01 | −25,09 | −13 018 | −63,79 | −24 798 |
| 64 | карельским | 52 880 | 0,04 | 25 605 | 0,02 | 13 872 | 0,01 | −51,58 | −27 275 | −45,82 | −11 733 |
| 65 | рутульским | 29 383 | 0,02 | 30 360 | 0,02 | 13 591 | 0,01 | 3,33 | 977 | −55,23 | −16 769 |
| 66 | литовским | 49 020 | 0,03 | 31 295 | 0,02 | 10 733 | 0,01 | −36,16 | −17 725 | −65,70 | −20 562 |
| 67 | иврит[~ 3] | 30 019 | 0,02 | 18 822 | 0,01 | 10 569 | 0,01 | −37,30 | −11 197 | −43,85 | −8253 |
| 68 | каратинским | 6574 | 0,01 | 255 | 0,00 | 10 303 | 0,01 | −96,12 | −6319 | +3940,39 | +10 048 |
| 69 | хантыйским | 13 568 | 0,01 | 9584 | 0,01 | 9230 | 0,01 | −29,36 | −3984 | −3,69 | −354 |
| 70 | болгарским | 30 894 | 0,02 | 22 906 | 0,02 | 8842 | 0,01 | −25,86 | −7988 | −61,40 | −14 064 |
| 71 | латышским | 34 759 | 0,02 | 22 079 | 0,02 | 8565 | 0,01 | −36,48 | −12 680 | −61,21 | −13 514 |
| 72 | румынским | 22 663 | 0,02 | 21 201 | 0,02 | 7901 | 0,01 | −6,45 | −1462 | −62,73 | −13 300 |
| 73 | чешским | 13 242 | 0,01 | 13 074 | 0,01 | 7234 | 0,00 | −1,27 | −168 | −44,67 | −5840 |
| 74 | эстонским | 26 645 | 0,02 | 15 583 | 0,01 | 6724 | 0,00 | −41,52 | −11 062 | −56,85 | −8859 |
| 75 | бежтинским | 6461 | 0,00 | 6072 | 0,00 | 6497 | 0,00 | −6,02 | −389 | +7,00 | +425 |
| 76 | цахурским | 9771 | 0,01 | 10 596 | 0,01 | 6340 | 0,00 | 8,44 | 825 | −40,17 | −4256 |
| 77 | персидским | 9568 | 0,01 | 13 073 | 0,01 | 6011 | 0,00 | 36,63 | 3505 | −54,02 | −7062 |
| 78 | эвенкийским | 7584 | 0,01 | 4802 | 0,00 | 5831 | 0,00 | −36,68 | −2782 | +21,43 | +1029 |
| 79 | сербскохорватским | 9674 | 0,01 | 11 043 | 0,01 | 5708 | 0,00 | 14,15 | 1369 | −48,31 | −5335 |
| 80 | вьетнамским | 26 197 | 0,02 | 10 148 | 0,01 | 5561 | 0,00 | −61,26 | −16 049 | −45,20 | −4587 |
| 81 | эвенским | 7168 | 0,01 | 5656 | 0,00 | 5304 | 0,00 | −21,09 | −1512 | −6,22 | −352 |
| 82 | хинди | 5853 | 0,00 | 6331 | 0,00 | 5298 | 0,00 | 8,17 | 478 | −16,32 | −1033 |
| 83 | ботлихским | 90 | 0,00 | 206 | 0,00 | 5244 | 0,00 | 128,89 | 116 | +2445,63 | +5038 |
| 84 | португальским | 9531 | 0,01 | 11 207 | 0,01 | 5197 | 0,00 | 17,58 | 1676 | −53,63 | −6010 |
| 85 | ахвахским | 5793 | 0,00 | 210 | 0,00 | 5019 | 0,00 | −96,37 | −5583 | +2290,00 | +4809 |
| 86 | чамалинским | 2355 | 0,00 | 500 | 0,00 | 4926 | 0,00 | −78,77 | −1855 | +885,20 | +4426 |
| 87 | адыгским | — | 0,00 | 1974 | 0,00 | 4857 | 0,00 | — | 1974 | +146,05 | +2883 |
| 88 | долганским | 4865 | 0,00 | 1054 | 0,00 | 4836 | 0,00 | −78,34 | −3811 | +358,82 | +3782 |
| 89 | монгольским | 11 498 | 0,01 | 8829 | 0,01 | 4502 | 0,00 | −23,21 | −2669 | −49,01 | −4327 |
| 90 | абхазским | 9447 | 0,01 | 6786 | 0,01 | 4255 | 0,00 | −28,17 | −2661 | −37,30 | −2531 |
| 91 | гагаузским | 7597 | 0,01 | 5917 | 0,00 | 3885 | 0,00 | −22,11 | −1680 | −34,34 | −2032 |
| 92 | татским | 3016 | 0,00 | 2012 | 0,00 | 3215 | 0,00 | −33,29 | −1004 | +59,79 | +1203 |
| 93 | нанайским | 3886 | 0,00 | 1347 | 0,00 | 3180 | 0,00 | −65,34 | −2539 | +136,08 | +1833 |
| 94 | гунзибским | 1839 | 0,00 | 1012 | 0,00 | 3046 | 0,00 | −44,97 | −827 | +200,99 | +2034 |
| 95 | шорским | 6210 | 0,00 | 2839 | 0,00 | 2927 | 0,00 | −54,28 | −3371 | +3,10 | +88 |
| 96 | талышским | 5310 | 0,00 | 3402 | 0,00 | 2888 | 0,00 | −35,93 | −1908 | −15,11 | −514 |
| 97 | шведским | 7113 | 0,01 | 7395 | 0,01 | 2821 | 0,00 | 3,96 | 282 | −61,85 | −4574 |
| 98 | годоберинским | 103 | 0,00 | 128 | 0,00 | 2731 | 0,00 | 24,27 | 25 | +2033,59 | +2603 |
| 99 | корякским | 3019 | 0,00 | 1665 | 0,00 | 2633 | 0,00 | −44,85 | −1354 | +58,14 | +968 |
| 100 | чукотским | 7742 | 0,01 | 5095 | 0,00 | 2607 | 0,00 | −34,19 | −2647 | −48,83 | −2488 |
| 101 | багвалинским | 57 | 0,00 | 1447 | 0,00 | 2527 | 0,00 | 2438,60 | 1390 | +74,64 | +1080 |
| 102 | венгерским | 9712 | 0,01 | 6888 | 0,01 | 2469 | 0,00 | −29,08 | −2824 | −64,16 | −4419 |
| 103 | пушту | 8580 | 0,01 | 4649 | 0,00 | 2328 | 0,00 | −45,82 | −3931 | −49,92 | −2321 |
| 104 | дунганским | 1088 | 0,00 | 502 | 0,00 | 2300 | 0,00 | −53,86 | −586 | +358,17 | +1798 |
| 105 | хваршинским | 1872 | 0,00 | 1737 | 0,00 | 2216 | 0,00 | −7,21 | −135 | +27,58 | +479 |
| 106 | вепсским | 5753 | 0,00 | 3613 | 0,00 | 2173 | 0,00 | −37,20 | −2140 | −39,86 | −1440 |
| 107 | норвежским | — | 0,00 | 4928 | 0,00 | 2063 | 0,00 | — | 4928 | −58,14 | −2865 |
| 108 | тюркским[~ 4] | — | 0,00 | 2025 | 0,00 | 1513 | 0,00 | — | 2025 | −25,28 | −512 |
| 109 | арчинским | 524 | 0,00 | 970 | 0,00 | 1435 | 0,00 | 85,11 | 446 | +47,94 | +465 |
| 110 | старославянским | — | 0,00 | — | 0,00 | 1352 | 0,00 | — | — | — | — |
| 111 | мансийским | 2746 | 0,00 | 938 | 0,00 | 1346 | 0,00 | −65,84 | −1808 | +43,50 | +408 |
| 112 | удинским | 2960 | 0,00 | 2266 | 0,00 | 1320 | 0,00 | −23,45 | −694 | −41,75 | −946 |
| 113 | нидерландским | 2599 | 0,00 | 3356 | 0,00 | 1246 | 0,00 | 29,13 | 757 | −62,87 | −2110 |
| 114 | телеутским | 1892 | 0,00 | 975 | 0,00 | 1246 | 0,00 | −48,47 | −917 | +27,79 | +271 |
| 115 | идиш[~ 3] | — | 0,00 | 1683 | 0,00 | 1146 | 0,00 | — | 1683 | −31,91 | −537 |
| 116 | селькупским | 1641 | 0,00 | 1023 | 0,00 | 975 | 0,00 | −37,66 | −618 | −4,69 | −48 |
| 117 | эсперанто | — | 0,00 | 992 | 0,00 | 753 | 0,00 | — | 992 | −24,09 | −239 |
| 118 | нивхским | 688 | 0,00 | 198 | 0,00 | 708 | 0,00 | −71,22 | −490 | +257,58 | +510 |
| 119 | словацким | 2169 | 0,00 | 1445 | 0,00 | 652 | 0,00 | −33,38 | −724 | −54,88 | −793 |
| 120 | гинухским | 548 | 0,00 | 5 | 0,00 | 638 | 0,00 | −99,09 | −543 | +12 660,00 | +633 |
| 121 | тайским | — | 0,00 | 588 | 0,00 | 594 | 0,00 | — | 588 | +1,02 | +6 |
| 122 | мегрельским | 2590 | 0,00 | 1529 | 0,00 | 584 | 0,00 | −40,97 | −1061 | −61,81 | −945 |
| 123 | датским | — | 0,00 | 1419 | 0,00 | 559 | 0,00 | — | 1419 | −60,61 | −860 |
| 124 | ительменским | 385 | 0,00 | 82 | 0,00 | 532 | 0,00 | −78,70 | −303 | +548,78 | +450 |
| 125 | тубаларским | 436 | 0,00 | 229 | 0,00 | 527 | 0,00 | −47,48 | −207 | +130,13 | +298 |
| 126 | челканским | 539 | 0,00 | 310 | 0,00 | 506 | 0,00 | −42,49 | −229 | +63,23 | +196 |
| 127 | ульчским | 732 | 0,00 | 154 | 0,00 | 506 | 0,00 | −78,96 | −578 | +228,57 | +352 |
| 128 | дари | — | 0,00 | 952 | 0,00 | 501 | 0,00 | — | 952 | −47,37 | −451 |
| 129 | суахили | — | 0,00 | 739 | 0,00 | 499 | 0,00 | — | 739 | −32,48 | −240 |
| 130 | кумандинским | 1044 | 0,00 | 738 | 0,00 | 476 | 0,00 | −29,31 | −306 | −35,50 | −262 |
| 131 | уйгурским | 1932 | 0,00 | 1049 | 0,00 | 468 | 0,00 | −45,70 | −883 | −55,39 | −581 |
| 132 | словенским | — | 0,00 | 2023 | 0,00 | 443 | 0,00 | — | 2023 | −78,10 | −1580 |
| 133 | лаосским | — | 0,00 | 125 | 0,00 | 416 | 0,00 | — | 125 | +232,80 | +291 |
| 134 | албанским | 3220 | 0,00 | 1209 | 0,00 | 380 | 0,00 | −62,45 | −2011 | −68,57 | −829 |
| 135 | каракалпакским | 1561 | 0,00 | 867 | 0,00 | 366 | 0,00 | −44,46 | −694 | −57,79 | −501 |
| 136 | юкагирским | 604 | 0,00 | 370 | 0,00 | 359 | 0,00 | −38,74 | −234 | −2,97 | −11 |
| 137 | древнегреческим | — | 0,00 | — | 0,00 | 328 | 0,00 | — | — | — | — |
| 138 | урду | — | 0,00 | 522 | 0,00 | 321 | 0,00 | — | 522 | −38,51 | −201 |
| 139 | индонезийским | — | 0,00 | 515 | 0,00 | 321 | 0,00 | — | 515 | −37,67 | −194 |
| 140 | нганасанским | 505 | 0,00 | 125 | 0,00 | 300 | 0,00 | −75,25 | −380 | +140,00 | +175 |
| 141 | македонским | — | 0,00 | 507 | 0,00 | 260 | 0,00 | — | 507 | −48,72 | −247 |
| 142 | саамским | 787 | 0,00 | 353 | 0,00 | 259 | 0,00 | −55,15 | −434 | −26,63 | −94 |
| 143 | тибетским | — | 0,00 | 513 | 0,00 | 232 | 0,00 | — | 513 | −54,78 | −281 |
| 144 | лугово-восточным марийским[~ 1] | — | 0,00 | 189 | 0,00 | 229 | 0,00 | — | 189 | +21,16 | +40 |
| 145 | русинским | — | 0,00 | 121 | 0,00 | 227 | 0,00 | — | 121 | +87,60 | +106 |
| 146 | кхмерским | — | 0,00 | 141 | 0,00 | 216 | 0,00 | — | 141 | +53,19 | +75 |
| 147 | удэгейским | 227 | 0,00 | 103 | 0,00 | 193 | 0,00 | −54,63 | −124 | +87,38 | +90 |
| 148 | эскимосским[~ 5] | 410 | 0,00 | 508 | 0,00 | 172 | 0,00 | 23,90 | 98 | −66,14 | −336 |
| 149 | алюторским | 40 | 0,00 | 25 | 0,00 | 172 | 0,00 | −37,50 | −15 | +588,00 | +147 |
| 150 | айнским | — | 0,00 | 35 | 0,00 | 168 | 0,00 | — | 35 | +380,00 | +133 |
| 151 | сингальским | — | 0,00 | 157 | 0,00 | 162 | 0,00 | — | 157 | +3,18 | +5 |
| 152 | амхарским | — | 0,00 | 311 | 0,00 | 161 | 0,00 | — | 311 | −48,23 | −150 |
| 153 | малаялам | — | 0,00 | — | 0,00 | 158 | 0,00 | — | — | — | — |
| 154 | древнерусским | — | 0,00 | — | 0,00 | 154 | 0,00 | — | — | — | — |
| 155 | санскритом | — | 0,00 | — | 0,00 | 147 | 0,00 | — | — | — | — |
| 156 | тамильским | — | 0,00 | 388 | 0,00 | 128 | 0,00 | — | 388 | −67,01 | −260 |
| 157 | древнегерманским | — | 0,00 | — | 0,00 | 124 | 0,00 | — | — | — | — |
| 158 | алеутским | 175 | 0,00 | 45 | 0,00 | 123 | 0,00 | −74,29 | −130 | +173,33 | +78 |
| 159 | африкаанс | — | 0,00 | 192 | 0,00 | 121 | 0,00 | — | 192 | −36,98 | −71 |
| 160 | малайским | — | 0,00 | 1221 | 0,00 | 101 | 0,00 | — | 1221 | −91,73 | −1120 |
| 161 | энецким | 119 | 0,00 | 43 | 0,00 | 97 | 0,00 | −63,87 | −76 | +125,58 | +54 |
| 162 | ирландским | — | 0,00 | 208 | 0,00 | 91 | 0,00 | — | 208 | −56,25 | −117 |
| 163 | тагальским | — | 0,00 | 123 | 0,00 | 89 | 0,00 | — | 123 | −27,64 | −34 |
| 164 | шугнанским | 52 | 0,00 | 34 | 0,00 | 79 | 0,00 | −34,62 | −18 | +132,35 | +45 |
| 165 | исландским | — | 0,00 | 233 | 0,00 | 75 | 0,00 | — | 233 | −67,81 | −158 |
| 166 | ижорским | 362 | 0,00 | 123 | 0,00 | 70 | 0,00 | −66,02 | −239 | −43,09 | −53 |
| 167 | кетским | 485 | 0,00 | 213 | 0,00 | 61 | 0,00 | −56,08 | −272 | −71,36 | −152 |
| 168 | лингала | — | 0,00 | 38 | 0,00 | 51 | 0,00 | — | 38 | +34,21 | +13 |
| 169 | панджаби | — | 0,00 | 50 | 0,00 | 45 | 0,00 | — | 50 | −10,00 | −5 |
| 170 | караимским | 88 | 0,00 | 3 | 0,00 | 45 | 0,00 | −96,59 | −85 | +1400,00 | +42 |
| 171 | орочским | 257 | 0,00 | 8 | 0,00 | 43 | 0,00 | −96,89 | −249 | +437,50 | +35 |
| 172 | валлийским | — | 0,00 | 16 | 0,00 | 41 | 0,00 | — | 16 | +156,25 | +25 |
| 173 | водским | 774 | 0,00 | 68 | 0,00 | 39 | 0,00 | −91,21 | −706 | −42,65 | −29 |
| 174 | сванским | 153 | 0,00 | 71 | 0,00 | 32 | 0,00 | −53,59 | −82 | −54,93 | −39 |
| 175 | бирманским (бама) | — | 0,00 | 338 | 0,00 | 29 | 0,00 | — | 338 | −91,42 | −309 |
| 176 | креольским[~ 6] | — | 0,00 | 71 | 0,00 | 24 | 0,00 | — | 71 | −66,20 | −47 |
| 177 | гаитянским | — | 0,00 | 4 | 0,00 | 23 | 0,00 | — | 4 | +475,00 | +19 |
| 178 | рушанским | 441 | 0,00 | 2 | 0,00 | 23 | 0,00 | −99,55 | −439 | +1050,00 | +21 |
| 179 | негидальским | 147 | 0,00 | 74 | 0,00 | 22 | 0,00 | −49,66 | −73 | −70,27 | −52 |
| 180 | берберским | — | 0,00 | 63 | 0,00 | 20 | 0,00 | — | 63 | −68,25 | −43 |
| 181 | зулу | — | 0,00 | 25 | 0,00 | 20 | 0,00 | — | 25 | −20,00 | −5 |
| 182 | гавайским | — | 0,00 | 12 | 0,00 | 18 | 0,00 | — | 12 | +50,00 | +6 |
| 183 | ваханским | — | 0,00 | 8 | 0,00 | 18 | 0,00 | — | 8 | +125,00 | +10 |
| 184 | нама | — | 0,00 | 5 | 0,00 | 16 | 0,00 | — | 5 | +220,00 | +11 |
| 185 | малагасийским | — | 0,00 | 26 | 0,00 | 15 | 0,00 | — | 26 | −42,31 | −11 |
| 186 | кантонским (юэ) | — | 0,00 | 8 | 0,00 | 15 | 0,00 | — | 8 | +87,50 | +7 |
| 187 | бамана | — | 0,00 | 18 | 0,00 | 12 | 0,00 | — | 18 | −33,33 | −6 |
| 188 | кашмири | — | 0,00 | 15 | 0,00 | 12 | 0,00 | — | 15 | −20,00 | −3 |
| 189 | санго | — | 0,00 | 3 | 0,00 | 11 | 0,00 | — | 3 | +266,67 | +8 |
| 190 | лазским | 62 | 0,00 | 25 | 0,00 | 10 | 0,00 | −59,68 | −37 | −60,00 | −15 |
| 191 | ньянджа | — | 0,00 | 14 | 0,00 | 9 | 0,00 | — | 14 | −35,71 | −5 |
| 192 | люксембургским | — | 0,00 | 8 | 0,00 | 9 | 0,00 | — | 8 | +12,50 | +1 |
| 193 | сетсвана | — | 0,00 | 4 | 0,00 | 9 | 0,00 | — | 4 | +125,00 | +5 |
| 194 | тофаларским | 378 | 0,00 | 93 | 0,00 | 8 | 0,00 | −75,40 | −285 | −91,40 | −85 |
| 195 | баскским | — | 0,00 | 9 | 0,00 | 8 | 0,00 | — | 9 | −11,11 | −1 |
| 196 | ассамским | — | 0,00 | 5 | 0,00 | 8 | 0,00 | — | 5 | +60,00 | +3 |
| 197 | югским | 131 | 0,00 | 1 | 0,00 | 7 | 0,00 | −99,24 | −130 | +600,00 | +6 |
| 198 | ниасским | — | 0,00 | 1 | 0,00 | 7 | 0,00 | — | 1 | +600,00 | +6 |
| 199 | белуджским | 345 | 0,00 | 26 | 0,00 | 6 | 0,00 | −92,46 | −319 | −76,92 | −20 |
| 200 | ягнобским | — | 0,00 | 1 | 0,00 | 6 | 0,00 | — | 1 | +500,00 | +5 |
| 201 | мальдивским | — | 0,00 | 34 | 0,00 | 5 | 0,00 | — | 34 | −85,29 | −29 |
| 202 | крымчакским | 29 | 0,00 | 2 | 0,00 | 5 | 0,00 | −93,10 | −27 | +150,00 | +3 |
| 203 | маньчжурским | — | 0,00 | 11 | 0,00 | 4 | 0,00 | — | 11 | −63,64 | −7 |
| 204 | керекским | 15 | 0,00 | 10 | 0,00 | 4 | 0,00 | −33,33 | −5 | −60,00 | −6 |
| 205 | бретонским | — | 0,00 | 7 | 0,00 | 4 | 0,00 | — | 7 | −42,86 | −3 |
| 206 | бауле | — | 0,00 | 1 | 0,00 | 4 | 0,00 | — | 1 | +300,00 | +3 |
| 207 | тигринья | — | 0,00 | 9 | 0,00 | 3 | 0,00 | — | 9 | −66,67 | −6 |
| 208 | даурским | — | 0,00 | 5 | 0,00 | 3 | 0,00 | — | 5 | −40,00 | −2 |
| 209 | ретороманским | — | 0,00 | 5 | 0,00 | 3 | 0,00 | — | 5 | −40,00 | −2 |
| 210 | самоанским | — | 0,00 | 5 | 0,00 | 3 | 0,00 | — | 5 | −40,00 | −2 |
| 211 | балийским | — | 0,00 | 4 | 0,00 | 3 | 0,00 | — | 4 | −25,00 | −1 |
| 212 | фризским | — | 0,00 | 3 | 0,00 | 3 | 0,00 | — | 3 | 0,00 | 0 |
| 213 | сесото | — | 0,00 | 1 | 0,00 | 3 | 0,00 | — | 1 | +200,00 | +2 |
| 214 | сиреникским[~ 5] | — | 0,00 | 5 | 0,00 | 2 | 0,00 | — | 5 | −60,00 | −3 |
| 215 | юитским[~ 5] | — | 0,00 | 4 | 0,00 | 2 | 0,00 | — | 4 | −50,00 | −2 |
| 216 | идо | — | 0,00 | 9 | 0,00 | 1 | 0,00 | — | 9 | −88,89 | −8 |
| 217 | крызским | — | 0,00 | 8 | 0,00 | 1 | 0,00 | — | 8 | −87,50 | −7 |
| 218 | эрзя-мордовским[~ 2] | — | 0,00 | 36 726 | 0,03 | — | — | — | 36 726 | — | — |
| 219 | дагестанским | — | 0,00 | 10 228 | 0,01 | — | — | — | 10 228 | — | — |
| 220 | еврейским[~ 3] | — | 0,00 | 5820 | 0,00 | — | — | — | 5820 | — | — |
| 221 | ассирийским | 7762 | 0,01 | 4466 | 0,00 | — | — | −42,46 | −3296 | — | — |
| 222 | тиндальским | 616 | 0,00 | 2152 | 0,00 | — | — | 249,35 | 1536 | — | — |
| 223 | мокша-мордовским[~ 2] | — | 0,00 | 2025 | 0,00 | — | — | — | 2025 | — | — |
| 224 | алабугатско-татарским | 10 | 0,00 | 1144 | 0,00 | — | — | 11 340,00 | 1134 | — | — |
| 225 | памирским | — | 0,00 | 559 | 0,00 | — | — | — | 559 | — | — |
| 226 | бенгали | 696 | 0,00 | 393 | 0,00 | — | — | −43,53 | −303 | — | — |
| 227 | кистинским | — | 0,00 | 244 | 0,00 | — | — | — | 244 | — | — |
| 228 | пакистанским[~ 4] (см.) | — | 0,00 | 187 | 0,00 | — | — | — | 187 | — | — |
| 229 | бельгийским[~ 4] (см.) | — | 0,00 | 144 | 0,00 | — | — | — | 144 | — | — |
| 230 | непали | — | 0,00 | 122 | 0,00 | — | — | — | 122 | — | — |
| 231 | ангольским[~ 4] (см.) | — | 0,00 | 104 | 0,00 | — | — | — | 104 | — | — |
| 232 | нигерийским[~ 4] (см.) | — | 0,00 | 89 | 0,00 | — | — | — | 89 | — | — |
| 233 | уйльта | 64 | 0,00 | 47 | 0,00 | — | — | −26,56 | −17 | — | — |
| 234 | чулымско-тюркским | 270 | 0,00 | 44 | 0,00 | — | — | −83,70 | −226 | — | — |
| 235 | сомали | — | 0,00 | 44 | 0,00 | — | — | — | 44 | — | — |
| 236 | бемба | — | 0,00 | 42 | 0,00 | — | — | — | 42 | — | — |
| 237 | ногайско-карагашским (астраханских ногайцев-карагашей) | 55 | 0,00 | 34 | 0,00 | — | — | −38,18 | −21 | — | — |
| 238 | юртовско-татарским | 22 | 0,00 | 31 | 0,00 | — | — | 40,91 | 9 | — | — |
| 239 | хауса | — | 0,00 | 29 | 0,00 | — | — | — | 29 | — | — |
| 240 | ланкийским[~ 4] (см.) | — | 0,00 | 27 | 0,00 | — | — | — | 27 | — | — |
| 241 | йоруба | — | 0,00 | 24 | 0,00 | — | — | — | 24 | — | — |
| 242 | фанг | — | 0,00 | 15 | 0,00 | — | — | — | 15 | — | — |
| 243 | конголезским[~ 4] (см.) | — | 0,00 | 14 | 0,00 | — | — | — | 14 | — | — |
| 244 | харари | — | 0,00 | 12 | 0,00 | — | — | — | 12 | — | — |
| 245 | руанда | — | — | 11 | 0,00 | — | — | — | 11 | — | — |
| 246 | фон | — | 0,00 | 9 | 0,00 | — | — | — | 9 | — | — |
| 247 | эве | — | 0,00 | 9 | 0,00 | — | — | — | 9 | — | — |
| 248 | синдхи | — | 0,00 | 7 | 0,00 | — | — | — | 7 | — | — |
| 249 | язгулемским | — | 0,00 | 7 | 0,00 | — | — | — | 7 | — | — |
| 250 | тонганским | — | 0,00 | 6 | 0,00 | — | — | — | 6 | — | — |
| 251 | банту | — | 0,00 | 5 | 0,00 | — | — | — | 5 | — | — |
| 252 | волоф | — | 0,00 | 5 | 0,00 | — | — | — | 5 | — | — |
| 253 | кикуйю | — | 0,00 | 5 | 0,00 | — | — | — | 5 | — | — |
| 254 | фиджийским | — | 0,00 | 5 | 0,00 | — | — | — | 5 | — | — |
| 255 | баланте | — | 0,00 | 4 | 0,00 | — | — | — | 4 | — | — |
| 256 | бенинским[~ 4] (см.) | — | 0,00 | 4 | 0,00 | — | — | — | 4 | — | — |
| 257 | гуарани | — | 0,00 | 4 | 0,00 | — | — | — | 4 | — | — |
| 258 | кечуа | — | 0,00 | 4 | 0,00 | — | — | — | 4 | — | — |
| 259 | оромо | — | 0,00 | 4 | 0,00 | — | — | — | 4 | — | — |
| 260 | ашанти | — | 0,00 | 3 | 0,00 | — | — | — | 3 | — | — |
| 261 | малинке | — | 0,00 | 3 | 0,00 | — | — | — | 3 | — | — |
| 262 | маори | — | 0,00 | 3 | 0,00 | — | — | — | 3 | — | — |
| 263 | масаи | — | 0,00 | 3 | 0,00 | — | — | — | 3 | — | — |
| 264 | фула | — | 0,00 | 3 | 0,00 | — | — | — | 3 | — | — |
| 265 | шона | — | 0,00 | 3 | 0,00 | — | — | — | 3 | — | — |
| 266 | бартангским | — | 0,00 | 2 | 0,00 | — | — | — | 2 | — | — |
| 267 | диула | — | 0,00 | 2 | 0,00 | — | — | — | 2 | — | — |
| 268 | монегаскским | — | 0,00 | 2 | 0,00 | — | — | — | 2 | — | — |
| 269 | нуба | — | 0,00 | 2 | 0,00 | — | — | — | 2 | — | — |
| 270 | сара | — | 0,00 | 2 | 0,00 | — | — | — | 2 | — | — |
| 271 | бакве | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 272 | бихарским | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 273 | ваи | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 274 | нуристани | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 275 | сималур | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 276 | суринамским | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 277 | темне | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 278 | тигре | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 279 | хири-моту | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 280 | эдо | — | 0,00 | 1 | 0,00 | — | — | — | 1 | — | — |
| 281 | барабинским | 8 | 0,00 | 0 | 0,00 | — | — | −100,00 | −8 | — | — |
| другими языками (не перечисленными выше) | 107 715 | 0,07 | 17 168 | 0,01 | — | — | −84,06 | −90 547 | — | — | |
| Не указавшие владение языками, включая лиц, по которым сведения получены из административных источников | 1 420 544 | 0,98 | 4 544 001 | 3,18 | — | — | 219,88 | 3 123 457 | — | — |
Список языков по числу владеющих (2002—2010—2020)
| Диапазон | Число языков |
Владеющих 2002, чел.[4] |
Владеющих 2010, чел.[5] |
Владеющих 2020, чел.[1] |
|---|---|---|---|---|
| Более 1 миллиона | 8 | 163 623 616 | 156 099 799 | 147 617 439 |
| От 100 тыс. до 1 млн | 33 | 11 717 110 | 9 794 123 | 7 893 498 |
| От 10 до 100 тыс. | 41 | 1 435 134 | 1 313 258 | 884 717 |
| Менее 10 тысяч | 199 | 166 808 | 142 549 | 126 175 |
| Итого (281 язык) | 281 | 176 942 668 | 167 349 729 | 156 521 829 |
Сумма числа владеющих (строка «Итого») превышает общую численность населения, поскольку один человек, владеющий несколькими языками, учитывается в каждом из них отдельно. В 2002 году среднее число языков на одного указавшего — 1,23; в 2020 году — 1,16.
Современное состояние
По данным переписей 2002—2020 годов, подавляющее большинство языков России переживает устойчивое сокращение числа носителей. Среди государственных языков республик реальный рост с 2002 года показали лишь три: чеченский (+13 %, 1,5 млн носителей), тувинский (+4 %) и татский (+7 %).[3]
Наиболее резкий спад характерен для финно-угорской группы: марийский потерял 43 % носителей, удмуртский — 45 %, мордовские — 54 %, карельский — 74 %[3].
Параллельно сокращается инфраструктура языкового образования: число детей, обучающихся на родных языках, снизилось с 293 тысяч в 2016 году до 186 тысяч в 2022 году; число учителей родных языков уменьшилось с 22 тысяч в 2009 году до 16 тысяч в 2020 году. В 2018 году президентский указ отменил обязательное изучение родного языка в школах, что вызвало протесты в Татарстане и Башкортостане[3].
Примечания
Источники
Комментарии
Ссылки
- Всероссийская перепись населения 2002 года // Федеральная служба государственной статистики
- Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года // Федеральная служба государственной статистики
- Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года // Федеральная служба государственной статистики
- Динамика владения русским языком в Российской Федерации по данным переписей населения 1989–2020 годов // КиберЛенинка